Matura z chemii rozszerzonej jest wymagana w rekrutacji na wiele kierunków studiów, w tym na kierunek lekarski i lekarsko-dentystyczny, farmację, kosmetologię czy kierunki stricte chemiczne (np. chemia, chemia kosmetyczna, chemia medyczna). Niestety niektóre zadania z chemii odbierają maturzystom nadzieję na wysoki wynik z tego przedmiotu. Jakie rodzaje zadań z chemii rozszerzonej są szczególnie trudne i jak je rozwiązać bez utraty punktów?
Rodzaje zadań na maturze z chemii rozszerzonej
Arkusz egzaminacyjny z chemii rozszerzonej zawiera dwa typy zadań: zamknięte i otwarte. Wśród zadań zamkniętych można wyróżnić zadania wielokrotnego wyboru, zadania typu prawda/fałsz oraz zadania na dobieranie. Nie są to zadania wymagające samodzielnego sformułowania odpowiedzi, dlatego z reguły są one znacznie prostsze niż zadania otwarte. W tych ostatnich maturzysta musi udzielić odpowiedzi w następujący sposób:
poprzez uzupełnienie luki w tekście za pomocą wyrazów, liczby, symboli, wzorów itp.;
poprzez stworzenie krótkiej wypowiedzi w postaci np. uzasadnienia, oceny, zapisania równania reakcji;
poprzez sformułowanie dłuższej wypowiedzi wyjaśniającej tok rozumowania zmierzający do rozwiązania problemu.
Jakie zadania z chemii rozszerzonej sprawiają maturzystom największą trudność?
Choć arkusze maturalne nigdy nie wyglądają tak samo, to można zauważyć, że z roku na rok powtarzają się te same zagadnienia i rodzaje zadań – zmieniają się głównie szczegóły. Z niektórymi zadaniami maturzyści mają dość duży problem, co widać po utracie punktów przez różne osoby w podobnych miejscach. W związku z tym dobrze przygotowane kursy maturalne z chemii często zwracają uwagę na typowe błędy popełniane przez maturzystów i polecenia, z którymi mają największy problem. Należą do nich między innymi:
Zadania rachunkowe
Pogodzenie wiedzy chemicznej z umiejętnościami matematycznymi co roku sprawia maturzystom dużą trudność. Nie ma tutaj znaczenia, czy chodzi o przekształcenie wzoru, wyliczenie pH, stosowanie proporcji czy rozwiązywanie równań kwadratowych – abiturienci tracą punkty zarówno w skomplikowanych zadaniach, jak i w tych znacznie prostszych. Jednym z częstszych błędów jest niezapisywanie wykonywanych obliczeń krok po kroku. W razie złego wyniku egzaminator może uznać, że jest to błąd wynikający z braku wiedzy, a nie prosta omyłka rachunkowa.
Zagadnienia wymagające obliczeń, które sprawiają maturzystom najwięcej trudności:
stechiometria,
stężenia roztworów,
równowaga i kinetyka.
Jak sobie z tym poradzić? W zadaniach z poleceniem „oblicz” należy przedstawić krok po kroku sposób dojścia od danych podanych w poleceniu do rozwiązania. Nigdy nie należy liczyć na skróty. Ponadto warto zatrzymać się na chwilę przy wyniku i przeanalizować, czy jest on wiarygodny i zgodny z prawami chemicznymi.
Zadania złożone (wieloetapowe)
Zadania złożone (wieloetapowe) sprawiają trudność zarówno świeżo upieczonym absolwentom, jak i osobom, które podchodzą do matury z chemii już jakiś czas po ukończeniu szkoły średniej. Zadania złożone wymagają rozwiązania problemu obliczeniowego lub zrozumienia opisanego procesu chemicznego. Problemy z rozwiązywaniem tego typu zadań często wynikają z niedokładnego czytania treści zadania lub błędnej interpretacji polecenia. Maturzyści tracą punkty również przez przyzwyczajenie do schematycznych rozwiązań, które przestają działać w razie wprowadzenia zmian w zadaniach.
Jak sobie z tym poradzić? Każde przygotowanie do matury, także nauka do matury osób dorosłych, powinna uwzględniać zrozumienie podstawowych czasowników operacyjnych stosowanych w poleceniach (np. opisz, porównaj, wykaż i wyjaśnij). Ponadto osoby przygotowujące się do matury z chemii powinny ćwiczyć umiejętność selekcji najważniejszych informacji w treści zadania i planowania rozwiązania problemu na ich podstawie.
Zadania z chemii organicznej
Chemia organiczna obejmuje wiele zagadnień, przez co zadania z tej grupy zajmują sporą część egzaminu maturalnego. Co ważne, egzaminatorzy nie oczekują tutaj książkowej wiedzy, ale umiejętności wykorzystania jej w praktyce. Niestety maturzyści często tracą tutaj punkty, ponieważ znają poszczególne reakcje chemiczne na pamięć, ale nie rozumieją ich mechanizmów. Tymczasem na egzaminie liczą się praktyczne umiejętności, takie jak przewidywanie produktów reakcji, analizowanie związku chemicznego czy znajomość testów laboratoryjnych (reakcji charakterystycznych).
Jak sobie z tym poradzić? Zadania z chemii organicznej stanowią dużą część arkusza maturalnego, dlatego warto rozwiązywać jak najwięcej zadań z tego działu. Zamiast uczyć się na pamięć pojedynczych reakcji, lepiej dobrze opanować mechanizmy reakcji chemicznych. Warto również poświęcić więcej uwagi praktycznym zagadnieniom, w tym analizie chemicznej i reakcjom charakterystycznym.
Zadania wymagające wypowiedzi argumentacyjnej
Wypowiedź argumentacyjna zawiera logiczny związek przyczynowo-skutkowy, co sprawia problem wielu maturzystom. W tego typu zadaniach często występują takie polecenia jak rozstrzygnij, uzasadnij, wykaż i wyjaśnij. Egzaminatorzy oczekują w nich analizy danego zjawiska, opisania jego mechanizmu, nawiązania do budowy cząsteczki oraz powołania się na fakty naukowe (np. prawa chemiczne). Nauka na pamięć może tutaj skutkować utratą punktów, ponieważ bardziej od regułek liczy się umiejętność sformułowania (w sposób zrozumiały) związku pomiędzy przyczyną a skutkiem w danym procesie.
Jak sobie z tym poradzić? Przede wszystkim należy bardzo dokładnie czytać polecenie. Jeśli polecenie wymaga rozstrzygnięcia jakiejś kwestii, trzeba jasno napisać „tak” lub „nie”, a następnie logicznie uzasadnić swoją wypowiedź. Nie należy stosować ogólników. Zawsze trzeba wskazać na konkretny mechanizm lub regułę, zapisywać równania reakcji, a także stosować precyzyjną terminologię chemiczną.
Trudne zadania na maturze z chemii. Jak się na nie przygotować?
Jednym z najlepszych sposobów na opanowanie trudnych zadań z chemii rozszerzonej jest rozwiązywanie arkuszy maturalnych z poprzednich lat. Warto przy tym zwrócić uwagę na schemat oceniania stosowany przez egzaminatorów oraz typowe błędy popełniane przez maturzystów. Można również prowadzić własny zeszyt z zagadnieniami, które sprawiają nam najwięcej problemu.
Dużo uwagi trzeba poświęcić zadaniom wieloetapowym i otwartym, wymagającym szczegółowego uzasadnienia (np. wypowiedzi argumentacyjnej). Ponadto warto rozważyć skorzystanie z kursu maturalnego, który kładzie nacisk na zrozumienie chemii i rozwijanie praktycznych umiejętności wymaganych przez egzaminatorów.
Nad merytoryczną poprawnością artykułu czuwał wydawca serwisu DawidUczy.pl pomagającego w przygotowaniu do matury – Dawid Otulak.
